Geluid van buiten opgestelde warmtepompen

28-10-2019 Warmtepompen worden vaak als de opvolger van de CV-ketel gezien: ze hebben geen gasaansluiting en je kunt er mee aan de BENG-eisen voldoen. Maar er zijn ook nadelen. Één van de nadelen is dat ze veel geluid kunnen maken. Op dit moment is de regelgeving hierover onvoldoende. Daarom is een voorstel gemaakt voor een grenswaarde voor geluid door warmtepompen in het Bouwbesluit. Hier is het laatste woord nog niet over gezegd.

Bouwbesluit 2012 geeft geen geluidseisen voor buitenruimten. De meeste warmtepompen produceren echter zo’n 58 tot 65 dB. Zeg maar het geluid van een gesprek of een ringtone. Als die buiten staan, wat steeds vaker voorkomt, hoor je die makkelijk in de buitenruimte van de buren. Het is dus logisch dat er om regelgeving wordt gevraagd. Het voorstel is gepubliceerd in het ‘concept Bouwbesluit 2012 in verband met het verbeteren van de veiligheid bij het bouwen en de bruikbaarheid en gezondheid in bouwwerken en enkele andere wijzigingen’.
Overigens is er op dit moment ook nog geen eis voor binnenruimten in het aangrenzende perceel (zie kader). Daarom wordt in hetzelfde concept Bouwbesluit 2012 ‘warmwatertoestel’ vervangen door ‘installatie voor warmte- of koudeopwekking’. Binnen hetzelfde perceel gelden voor een ‘mechanische voorziening voor warmteopwekking of warmteterugwinning’ wél eisen. Sommige warmtepompen geven ook warm tapwater en zijn dus (ook) warmwatertoestellen. Daarvoor gelden wél de 30-dB eisen voor een in een aangrenzend perceel gelegen verblijfsgebied.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bouwbesluit 2012 artikel 3.2 voor nieuwbouw: ‘Een toilet met waterspoeling, een kraan, een mechanisch ventilatiesysteem, een warmwatertoestel, een installatie voor het verhogen van waterdruk of een lift veroorzaakt in een op een aangrenzend perceel gelegen verblijfsgebied een volgens NEN 5077 bepaald karakteristiek installatie-geluidsniveau van ten hoogste 30 dB. Dit geldt niet voor een op een aangrenzend perceel gelegen lichte industriefunctie of een overige gebruiksfunctie’.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Als de warmtepomp is geplaatst, geldt de Algemene Plaatselijke Verordening. In elke gemeente kunnen de regels voor geluidshinder in de APV verschillend zijn. Vaak staat er dat er ‘geen hinder mag worden veroorzaakt’. En dat blijkt in de praktijk niet zo makkelijk te handhaven. Voor installaties van woningen die geluid buiten veroorzaken, gelden conform het Activiteitenbesluit geen eisen omdat dit besluit zich alleen richt op inrichtingen, niet op installaties.

Typen warmtepompen

Warmtepompen komen in verschillende typen voor, afhankelijk van welk medium wordt gebruikt om de warmte te onttrekken en weer af te geven:

  • lucht/lucht-warmtepompen
  • lucht/water-warmtepompen
  • water/water-warmtepompen
  • brine/water-warmtepomp

Lucht/lucht-warmtepomp
De L/L-warmtepomp is in principe een ‘Airco’. Buitenlucht wordt aangezogen en via een omgekeerd koelkastsysteem wordt warme lucht afgegeven in de ruimte. Het kan ook heel prettig worden omgedraaid om de ruimte te koelen. De commotie over geluidoverlast heeft met name betrekking op de buitenunits van lucht/lucht of lucht/water warmtepompen (zie hieronder). Dat komt o.a. omdat dit type pompen het meest kansrijk zijn voor bestaande voorraad. De L/L-warmtepomp maakt alleen van lucht gebruik en niet van water, en kan dus logischerwijs niet voor warm tapwater worden gebruikt. Maar als ze op de juiste plekken worden geplaatst kunnen ze worden ingezet om aan de ventilatie-eisen te voldoen. In dat geval gelden ook de geluideisen voor ‘mechanische ventilatie’.

Lucht/water-warmtepomp
Een L/W-warmtepomp onttrekt warmte aan de buitenlucht. Deze warmte wordt vervolgens ‘opgepompt’ tot hogere temperaturen en aan water meegegeven. Dat warme water circuleert vervolgens in de te verwarmen ruimten, bijvoorbeeld via vloerverwarming. Dit werkt het efficiëntst als het water niet al te warm is. Vandaar dat dit meestal in combinatie met lage temperatuur verwarmingssystemen wordt gebruikt. En minder vaak in combinatie met warm tapwater. Er is dan sprake van een hybride systeem, een warmtepomp in combinatie met een HR-ketel. Een L/W-warmtepomp heeft een binnendeel en een buitendeel. Dat buitendeel wordt dus buiten opgesteld, bijvoorbeeld in de tuin of op een dak. Daar is de nieuwe regelgeving op gericht.

Water/water-warmtepomp
Een W/W-warmtepomp is een warmtewisselaar die gebruik maakt van een bron, meestal in de bodem, of een rivier of beek in de buurt. Er zijn verschillende systemen, bijvoorbeeld met horizontale of verticale buizen, zowel open als gesloten bronnen. Een W/W-warmtepomp wordt veelal binnen opgesteld.

Brine/water-warmtepomp
Een B/W-warmtepomp is een variant op de W/W-warmtepomp. Brinewater is water met een antivriestoevoeging, zoals glycol. Deze wordt vaak voor dieper gelegen bronnen gebruikt. Een B/W-warmtepomp wordt veelal binnen opgesteld.

Voorstel regelgeving

Het ministerie van BZK heeft aan adviesbureau LBP|Sight gevraagd een rapportage [1] te maken. De onderzoekers hebben aansluiting gezocht bij bestaande regelgeving en normen. Uiteraard het Bouwbesluit, want daar is de regelgeving voor bedoeld. Het Bouwbesluit kan echter alleen eisen stellen op het eigen perceel, niet ergens in de tuin van de buren. Daarom wordt de eis voor geluid in de buitenruimte van woningen precies op de erfgrens gelegd. Dan zal het geluid bij de buren immers alleen maar afnemen. Voor appartementen helpt dit niet. Hier kunnen immers verschillende woningen van verschillende bewoners zich op hetzelfde perceel bevinden. Daarom ligt de geluideis hier bij de te openen geveldelen van die buurwoning (naast, boven of onder de woning waar de installatie bij hoort).

Tevens is aangesloten bij het Activiteitenbesluit. Dit activiteitenbesluit wijst de Handleiding Meten en Rekenen Industrielawaai (HMRI) [2] aan. Hierin staan zowel rekenmodellen voor geluidoverdracht als meetprocedures voor het meten van geluid in de buitenlucht. De resulterende tekst in het concept besluit sluit daarmee aan op het Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit (zie kadertekst).

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Concept Bouwbesluit 2012

Artikel 3.8 wordt als volgt gewijzigd:

  • Voor de tekst wordt de aanduiding ‘1’ geplaatst.
  • In het eerste lid (nieuw) wordt ‘warmwatertoestel’ vervangen door ‘installatie voor warmte- of koudeopwekking’.
  • Er wordt een lid toegevoegd, luidende:
    • Een installatie voor warmte- of koudeopwekking, die is opgesteld buiten de uitwendige scheidingsconstructie van een bouwwerk, veroorzaakt op de perceelgrens met een andere woonfunctie een geluidsniveau van ten hoogste 40 dB, bepaald volgens de Handleiding Meten en Rekenen Industrielawaai.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Europese norm

De Europese norm NEN-EN 12102-1:2017 [3] beschrijft het bepalen van het geluidsvermogensniveau van onder andere warmtepompen in een akoestisch laboratorium. Het gaat hierbij overigens alleen om het luchtgeluid. Het geluid van eventuele trillingen die via de grond worden doorgegeven wordt niet in de metingen betrokken. Dat wordt niet als een groot probleem gezien. De onderzoekers zien wel een ander groot nadeel: deze norm stelt dat er gemeten moet worden van 100 t/m 8000 Hz. Uit de gegevens van de onderzoekers blijkt dat ook de frequentiebanden van 50 t/m 80 Hz een belangrijke bron van hinder zijn. Vandaar dat ze deze lage frequenties toevoegen in hun voorstel.

In de HMRI worden vier verschillende toeslagen bepaald. De toeslag voor geluid met een impuls-karakter is voor de continue geluiden van warmtepompen niet van toepassing. Ook de muziek toeslag is uiteraard niet van toepassing. En de tijdsduurcorrectie is evenmin van belang, omdat het geluid niet anders is gedurende de dag, avond of nacht. Aangenomen is dat de nachtgeluiden het hinderlijkst zijn, en daar is de hoogte van de eis dan ook op gebaseerd. De enige overblijvende toeslag is die voor het tonale karakter dat bij warmtepompen kan voorkomen.
De internationale norm NEN-ISO 1996-2 [4] en internationale 'publicly available specification ISO PAS 20065' [5] worden in jurisprudentie gebruikt voor het bepalen van de tonaliteit van het geluid. Tonaliteit wil zeggen dat het geluid op een bepaalde frequentie sterker is dan de omliggende frequenties. De luisteraar ervaart dan meer hinder. Dit komt bij warmtepompen vaak genoeg voor om hier rekening mee te houden. De methode om tonaliteit te bepalen in de HMRI is hierop gebaseerd. De onderzoekers hebben voorgesteld standaard een tonaliteitstoeslag toe te voegen, maar dit is niet overgenomen.

Overigens zijn er plannen om een vergelijkbare tonaliteitstoeslag in NEN 5077 [6] op te nemen. De normcommissie ‘geluidwering in gebouwen’ werkt hier aan. Deze norm (nu nog de versie uit 2006) is in Bouwbesluit 2012 aangewezen, maar gaat over geluid ín gebouwen, niet geluid erbuiten.

Bezwaren

In de internetconsultatie is flink op het concept Bouwbesluit 2012 gereageerd. Wat de warmtepompen betreft zijn er vooral zorgen geuit over de kosten en haalbaarheid. De effectrapportage rekende uit dat de extra kosten ten gevolge van de maatregelen tussen de 19,5 en 34,0 miljoen euro zullen liggen. Tussen de regels door was vooral frustratie te lezen. Want, als er toch te veel nadelen aan warmtepompen kleven, we geen gasaansluitingen meer mogen en wel aan de BENG-eisen moeten voldoen, hoe moeten we dan onze huizen verwarmen? Het ziet er dan ook naar uit dat de definitieve regelgeving (licht) aangepast gaat worden.

Op dit moment is het wetsvoorstel in behandeling bij de Tweede Kamer. Ook zal de bepalingsmethode nog nader worden aangevuld, om het in overeenstemming te brengen met Europese richtlijnen. Dit zal dan in een ministeriële regeling gaan gebeuren.

Bronnen:
[1] Beentjes Wim en Theo Campmans “ Onderzoek geluidseisen buitenopgestelde warmtepompen en airco’s in bouwregelgeving” R061336ab.18E9WSP.wb van LBP|SIGHT BV, 25 oktober 2018
[2] Handleiding Meten en Rekenen Industrielawaai, Ministerie van VROM, Directoraat-Generaal Milieu, Directie Lokale Milieukwaliteit en Verkeer, 2004.
[3] NEN-EN 12102-1:2017, Airconditioners, koelunits voor vloeistofkoeling, warmtepompen en ontvochtigers met elektrisch aangedreven compressoren - Bepaling van het geluidsvermogensniveau - Deel 1: Airconditioners, koelunits voor vloeistofkoeling, warmtepompen voor ruimteverwarming en -koeling, ontvochtigers en proces-koelunits.
[4] NEN-ISO 1996-2:2017, Akoestiek - Beschrijving beoordeling en meting van omgevingsgeluid - Deel 2: Bepaling van omgevingsgeluidniveaus.
[5] ISO/PAS 20065:2016, Acoustics - Objective method for assessing the audibility of tones in noise - Engineering method.
[6] NEN 5077:2019, Geluidwering in gebouwen - Bepalingsmethoden voor de grootheden voor geluidwering van uitwendige scheidingsconstructies, luchtgeluidisolatie, contactgeluidisolatie en geluidniveaus veroorzaakt door installaties.

Auteur: Annet van der Horn, consultant bij NEN en secretaris van de normcommissie 351003 'Geluidwering in gebouwen'.
Foto: NOS/ANP

Eerder door u bekeken

Informatie Bouw

Wij helpen u graag verder!


NEN Klantenservice
Voor vragen over het bestellen van bouwnormen en/of online oplossingen.

015 2690 391

klantenservice@nen.nl


NEN Trainingen
Voor vragen over praktijkgerichte bouwtrainingen (op maat).

015 2690 188

training@nen.nl


NEN Bouw & Installatie
Voor inhoudelijke vragen over bouwnormen of deelname aan normcommissies.

bi@nen.nl


NEN Materialen & Bouwproducten Voor inhoudelijke vragen over bouwnormen of deelname aan normcommissies.

mb@nen.nl