Snuffelende platformen

20-02-2020 Op 20 november vond bij NEN een kennismakingsbijeenkomst plaats tussen de platformen SIL en 60204-1. “Het doel van deze dag was om kennis te maken, te leren van elkaar en meer synergie te creëren tussen de beide platformen. Dat is zeker gelukt. “Gezien de reacties uit de zaal zijn we wel van plan om hier in 2020 een vervolg aan te geven”, zegt consultant Rianne Boek.

Het SIL-Platform is actief in de procesindustrie. Het gaat daarbij in het algemeen over grotere bedrijven en de procesmatige kant, waarbij sprake is van een koppeling van machines. Platform 60204-1 is actief op machine-niveau. Direct aan het begin van de dag kwam de vraag naar voren:


Hoe klein kan een machine zijn en wanneer is sprake van een ‘samengestelde’ machine?
Platform 60204 is een klankbordgroep van NEC 44. NEN-EN-IEC 60204 ’Veiligheid van machines - Elektrische uitrustig van machines’ en NEN_EN_IEC 62061 ‘Veiligheid van machines - Functionele veiligheid van elektrische, elektronische en programmeerbare systemen met een veiligheidsfunctie’ vormen de basis voor dit platform. Het SIL-Platform is een onafhankelijke groep die uitgaat van de IEC standaard 61508 en 61511 voor de Nederlandse procesindustrie. Het platform is gelinkt aan NEC65.

Kaders
Paul Hoogerkamp, die samen met Pouw Jongbloed het voorzitterschap van Platform 60204-1 vormt, trapte de dag af met een kadering over een machine volgens de richtlijn. “Als we het hebben over veiligheid en risicobeoordeling (NEN-EN-ISO 12100) is het namelijk belangrijk om de grenzen van de machine vast te stellen.” Als voorbeeld noemde Hoogerkamp een tunnel. “Alles in die tunnel werkt samen, maar is de tunnel dan ook als zodanig een machines te noemen?” In de optiek van Hoogerkamp is dat niet het geval. “Ik pleit ervoor om de machine ‘klein’ te houden, waardoor je het overzicht bewaart. Je kunt niet een airco tegen een gebouw zetten en vervolgens het hele gebouw als machine beschouwen.” Een exacte afbakening van ‘machine’, ‘samengestelde machine’ en ‘proceslijn’ blijft moeilijk, wat ook bleek uit de vragen die de toehoorders bij Paul en Pouw neerlegden.

Casussen
Aan het eind van de ochtend en in de middaguren was er ruimte voor de behandeling van twee casussen. De eerste ging over een ontwerpvraag bij Gasunie, een overtoerenbeveiliging van een gasturbine. (Potentiële schade: meer dan 10 miljoen euro). De tweede casus beschreef een ongeval bij TATA Steel, een met vloeibaar ijzer gevulde pan, waarbij door een storing de pan overstroomt en het vloeibaar ijzer vervolgens over de productielijn, over de vloer en zelfs tot in de kelders van het bedrijf loopt. Gevolg: stilstand van de machinelijn voor ruim twee weken en een schade van vele tientallen miljoenen euro’s. De veertig deelnemers werden verdeeld over zes discussiegroepen. Interessant was natuurlijk om te zien hoe de mensen uit de ‘SIL-hoek’ en de ‘60204-hoek’ tegen de beveiliging aankeken. De cruciale vraag is wat het uitgangspunt is bij de risicobeoordeling. Gaat het daarbij om machineveiligheid of om procesveiligheid? De Performance Level norm (NEN-EN-IEC 62061) en de Safety Integrity Level norm (NEN-EN-IEC 61511) werden hierbij naast elkaar gezet. Bij de uitwerking van de antwoorden blijkt het onderscheid belangrijk om dezelfde ongelukken in de toekomst te vermijden, maar ook om te kijken waar de verantwoordelijkheid neergelegd kan worden.

Risicomatrix
Voor de analyse van beide cases maken de mensen van zowel TATAsteel als Gasunie gebruik van een zogenaamde Risicomatrix. Op de horizontale lijn de potentiële kans op een ongeluk en op de verticale lijn de ernst van het ongeval. Afhankelijk van de plek waar een ongeval terechtkomt in deze matrix, is te zien of een incident op een ‘hoog risico’ plek terecht komt, of wordt bestempeld als ‘verwaarloosbaar’ of ‘vrijwel ondenkbaar’. Uit die beoordeling volgt dan weer een categorie-indeling variërend van 5F, de hoogste categorie, tot 0A, de laagste categorie. In de groepen helpt de risicomatrix om het ongeval nauwkeurig te analyseren, waarbij de volgende stap natuurlijk is hoe je het een volgende keer kunt voorkomen. Leerzaam voor de deelnemers uit deze machineveiligheidshoek was te zien dat de specialisten uit de procesindustrie minder snel naar een concrete oplossing zoeken, maar veel meer het totale proces analyseren en op zoek gaan naar een oplossing.

Samenvattend
Aan het eind van de dag werd nog een afsluitende ronde gemaakt, waarin deelnemers vragen kregen over hun bevindingen. Een enkeling noemde de casussen te technisch en te wiskundig en had liever wat concrete tips gehad voor machinebouw, om daarmee naar de klant te kunnen gaan. Al met al mogen we echter concluderen dat het overgrote merendeel de dag als nuttig heeft ervaren en graag een vervolgbijeenkomst ziet in 2020.

Norm

NEN-EN-IEC 60204-1:2018 nl

Veiligheid van machines - Elektrische uitrusting van machines - Deel 1: Algemene eisen

Dit deel van IEC 60204 is van toepassing op elektrische, elektronische en programmeerbare elektronische uitrusting en systemen voor machines die tijdens bedrijf niet in de hand worden vastgehouden, met inbegrip van een groep gecoördineerd samenwerken...

Meer informatie over deze norm

Eerder door u bekeken