Afspraken over veiligheid vastgelegd in nationale en internationale normen

07-08-2013 Goede afspraken over producten en werkwijzen zijn belangrijk. Als veiligheid in het geding is, zijn ze zelfs van levensbelang. Maar hoe maak je afspraken als veel partijen met hun eigen belangen hierbij betrokken zijn?

NEN is in Nederland hét kennisnetwerk voor normontwikkeling en normtoepassing op nationaal en internationaal niveau. NEN helpt bedrijven en andere partijen om onderling heldere en toepasbare afspraken te maken. Als onafhankelijke, neutrale partij inventariseert NEN aan welke normen behoefte is en brengt belanghebbenden bij elkaar. Als alle partijen het eens zijn met de afspraken worden deze vastgelegd in een norm. Dit gebeurt niet alleen op nationaal niveau, maar ook internationaal omdat veiligheid zich niet beperkt tot de landsgrenzen.

Er zijn veel normen op het gebied van productveiligheid zoals, brandblussers, brandmeldinstallaties, camera’s en hang- en sluitwerk. Maar normalisatie gaat verder. Zo zijn er ook afspraken gemaakt over veilig drinkwater, ontruimingsplannen, het voorkomen van fouten tijdens behandeling van patiënten en verspreiding van virussen en zelfs business continuity.

In dit artikel lichten we een aantal belangrijke afspraken over veiligheid toe:


Veilig drinkwater
Nederland staat bekend om de kwaliteit van zijn drinkwatervoorziening. Bijna nergens kun je zo onbezorgd en ook nog eens lekker water uit de kraan drinken. En als er een keer geen water uit de kraan komt, zijn wij verbaasd. Wat wij ons vaak niet realiseren, is dat water de levensader is van onze samenleving. Het heeft grote invloed op de gezondheid van de mens, de maatschappij en de economie.

Om een goede drinkwatervoorziening te kunnen waarborgen, is het noodzakelijk te kunnen beschikken over hoogwaardige technieken, installaties en materialen. Maar ook natuurrampen of terroristische aanslagen kunnen onze drinkwatervoorziening verstoren of zelfs uitschakelen. De gevolgen zijn dan niet te overzien.

De NEN-normcommissie Drinkwatervoorziening speelt een centrale rol bij het vastleggen van de eisen waaraan dergelijke voorzieningen moeten voldoen. De normalisatieactiviteiten voor alle drinkwatergerelateerde onderwerpen worden binnen deze commissie en haar subcommissies besproken. Voorbeelden hiervan zijn functionele eisen voor leidingwaterinstallaties, invloed van materialen op de drinkwaterkwaliteit en beveiliging tegen verontreiniging van drinkwaterinstallaties, maar ook managementnormen betreffende de bescherming van de installaties tegen bewust menselijk ingrijpen.

Meer informatie Contact Gas & Water, telefoon: (015) 2 690 235

IT-beveiliging steeds belangrijker
Dreiging van cyberspace aanvallen, het vergeten van USB-sticks in de trein, het gebruiken van simpele wachtwoorden. Talloze voorbeelden waarin het misging met de beveiliging van data. Veel digitale informatie blijkt niet voldoende beveiligd. Het is daarom belangrijk dat er afspraken worden gemaakt die eenduidig en helder zijn over hoe data en dataoverdracht beveiligd kunnen worden. De afspraken zijn vaak eenvoudig: gebruik altijd een gebruikersnaam en wachtwoord om toegang te verlenen tot uw systeem, versleutel informatie indien nodig, vernietig informatie als de dataopslag niet meer wordt gebruikt en laat een pc of informatiedrager nooit ingelogd en onbeheerd achter of sluit de ruimte af waarin ze zich bevinden. Mensen moeten bewust worden van deze bedreigingen, maar ook van de oplossingen die er zijn.

De afspraken over informatiebeveiliging zijn voor een deel technisch van aard. Twee van de belangrijkste normen op het gebied van IT Beveiliging zijn NEN-ISO/IEC 27001 ‘Informatietechnologie - Beveiligingstechnieken - Managementsystemen voor informatiebeveiliging – Eisen’ en NEN-ISO/IEC 27002 ‘Informatietechnologie - Beveiligingstechnieken - Code voor informatiebeveiliging’. Bedrijven die gegevens beheren, en dat zijn de meeste, kunnen zich op NEN-ISO/IEC 27001 laten certificeren.

De norm is algemeen opgezet en daardoor in alle sectoren toepasbaar. Sommige sectoren hebben de norm specifiek gemaakt door sectoreigen situaties te omschrijven, zoals de zorgsector. De Nederlandse overheid heeft deze normen opgenomen in haar lijst met open standaarden.

Meer informatie Neem dan contact met met Secretariaat Kennis & Informatiediensten. Email: kid@nen.nl, telefoon: (015) 2 690 200

Veiligheid in de zorgsector
In de zorg worden fouten gemaakt. Soms grove fouten. Bijvoorbeeld bij het toedienen van medicatie, of bij de overdracht tussen verschillende afdelingen. Soms worden ernstig zieke patiënten niet als zodanig herkend of er worden fouten gemaakt omdat er wordt afgeweken van de protocollen.

Hoewel het mensenwerk is en blijft, kunnen veel fouten worden voorkomen door het invoeren van een veiligheidsmanagementsysteem (VMS). In de Nederlands technische afspraak (NTA) 8009 ‘Veiligheidsmanagementsysteem voor ziekenhuizen en instellingen die ziekenhuiszorg verlenen’ zijn de basiseisen beschreven voor een VMS. Het VMS richt zich op het beheersen van risico’s voor de patiënt. Twee belangrijke pijlers zijn:
• de risicoanalyse vooraf en het nemen van maatregelen om fouten te voorkomen;
• het leren van gemaakte fouten door deze te analyseren en maatregelen te nemen om te voorkomen dat ze weer kunnen gebeuren.

Meer informatie
Neem contact op met NEN Zorg & Welzijn, (015) 2 690 150

Bioveiligheid, hoe veilig is een laboratorium?
Ziekten bij mens en dier veroorzaakt door gevaarlijke micro-organismen zijn een bron van grote zorg. In de zomer van 2007 bijvoorbeeld was de schrik groot toen een koe in Engeland mond-en-klauwzeer bleek te hebben. De bron was bijzonder: het dier leed aan een variant van het virus, dat verderop in een laboratorium werd vermeerderd. Juist met het doel om de ziekte te bestrijden. Een recenter voorbeeld is de commotie die in 2012 ontstond over het omstreden onderzoek naar het gemuteerde vogelgriepvirus in het Rotterdamse Erasmus MC. Onduidelijkheid over de veiligheid van dit onderzoek leidde zelfs tot directe inmenging door de Verenigde Staten. Deze incidenten onderstrepen de noodzaak om goede afspraken te maken over de veiligheid in biomedische laboratoria. Temeer omdat het aantal laboratoriumfaciliteiten voor (microbiologisch) onderzoek sterk groeit, vooral in de nieuwe landen van de Europese Unie en in China.

Onder begeleiding van NEN is een Europees normalisatie document voor Laboratory Biorisk Management tot stand gekomen. In dit document staan eisen voor het beheersen van risico’s verbonden aan het hanteren, de opslag en de vernietiging van biologische agentia en toxines in laboratoria. Hiermee kan bijvoorbeeld worden voorkomen dat per ongeluk een gevaarlijke stof door de gootsteen wordt gespoeld. Maar ook dat personen met kwade bedoelingen de stoffen in handen krijgen (bioterrorisme).

De CWA is geschikt als basis voor een bioveiligheidscertificaat. Het document kan gebruikt worden om aan derden aan te tonen dat het laboratorium beschikt over een adequaat veiligheidsniveau. De CWA over bioriskmanagement wordt inmiddels al toegepast door bijvoorbeeld laboratoria van de WHO die onderzoek doen naar pokken, Europese laboratoria voor mond-en-klauwzeer en het ministerie van Gezondheid in Singapore. Het aantal toepassingen neemt nog steeds toe.

Meer informatie
NEN Landbouw & Levensmiddelen, telefoon (015) 2 690 319, e-mail agrofood@nen.nl.

Publicatiereeks gevaarlijke stoffen
PGS-publicaties hebben een grote waarde bij het vergroten van de veiligheid bij opslag, transport en gebruik van gevaarlijke stoffen. Dit gebeurt op een integrale wijze voor arbeidsomstandigheden, milieukwaliteit en brandpreventie. De publicaties richten zich op brandbare stoffen (LPG, propaan, aardolie, aardgas en LNG), vloeibare chemicaliën, bijzondere stoffen zoals zuurstof, ammoniak, explosieven en organische peroxiden en de meest gebruikte publicatie is voor verpakte gevaarlijke stoffen (PGS 15).

De publicaties vertalen de huidige wet- en regelgeving naar de praktijk. Voor zowel bedrijven als voor vergunningverleners en handhavers wordt de PGS als leidraad gebruikt. Bovendien worden de voorschriften veelvuldig gebruikt om naar te verwijzen vanuit zowel wetgeving (o.a. Activiteitenbesluit) als vergunningen.

Met het beleid dat is ingezet door de overheid dat het bedrijfsleven steeds meer zelf moet regelen, worden de PGS-publicaties steeds belangrijker. NEN zorgt voor de onafhankelijke coördinatie en facilitering van de PGS beheerorganisatie, gefinancierd door de rijksoverheid. Het leeuwendeel van het werk wordt verricht door teams van experts uit bedrijfsleven en overheden (gemeente, provincie en rijksoverheid). NEN hoopt in de toekomst de mogelijkheid te krijgen deze informatie uit het bedrijfsleven uit te breiden zodat het de rijksoverheid kan helpen bij een verbeterde alertheid en signalering ter voorkoming van rampen.

Meer informatie
www.nen.nl/pgs of www.publicatiereeksgevaarlijkestoffen.nl


Nieuwe normen voor brandveiligheid van grote brandcompartimenten
Op het gebied van brandveiligheid zijn er al veel normen. Dit jaar verschijnen twee nieuwe normontwerpen voor brandveiligheid van grote brandcompartimenten. De benodigde brandveiligheidsvoorzieningen in grote brandcompartimenten zijn al sinds het Bouwbesluit 1992 onderwerp van veel discussie. Vanuit de bouwpraktijk is behoefte aan een op de werkelijke risico’s toegesneden beoordelingsmethode.

NEN 6060 ‘Brandveiligheid van grote brandcompartimenten’ is een directe vertaling van het reken- en beslismodel Beheersbaarheid van Brand, in 2007 ontwikkeld in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Een aantal aanpassingen komen tegemoet aan commentaar op de methode dat in de loop der tijd is verzameld. De belangrijkste aanpassingen zijn:
• Uitbreiding van het toepassingsgebied naar bestaande bouw, met grotere toegestane vuurlast;
• In de bepaling van de weerstand tegen brandoverslag is meer waarde toegekend aan afstand tussen gebouwen, waardoor in veel gevallen een kleinere afstand volstaat;
• In gevallen met groot verschil tussen gemiddelde en maatgevende vuurbelasting geldt de verhoogde WBDBO-eis alleen voor delen van de gevel dicht in de buurt van de concentratie van vuurlast;
• Vluchtveiligheid is toegevoegd. De maatregelpakketten uit de Handreiking Grote Brandcompartimenten zijn overgenomen, zodat onder voorwaarden ten opzichte van het Bouwbesluit Niveau Nieuwbouw dubbele loopafstanden zijn toegestaan. Een algemeen maatregelpakket is toegevoegd, dat algemene rekenmethoden combineert voor rook-vultijd en ontruimingstijd.

De andere norm betreft NEN 6079 ‘Brandbeheersing en brandbeperking’. Deze norm definieert een probabilistisch model met als sleutelbegrip de overschrijdingskans. Dat is de kans dat een brand groter wordt dan de gekozen omvang van het brandcompartiment. Als die kans kleiner is dan de grenswaarde, dan is de omvang acceptabel. NEN 6079 legt ook de toelaatbare overschrijdingskans vast, afnemend met de omvang.

De kans op een extreem grote brand moet dan ook extreem klein zijn. De ontwerper kan de overschrijdingskans beïnvloeden door maatregelen aan de kansen-kant: het verkleinen van de kans dat een brand ontstaat, maar ook de kans dat een brand zich kan uitbreiden. Of door maatregelen aan de effect-kant: het aanbrengen van een blussysteem of van een beter brandwerende scheiding. NEN 6079 bevat verstekwaarden voor ontstaanskansen en faalkansen, en beschrijft hoe nieuwe gegevens en modellen kunnen worden ingebracht.

Meer informatie NEN Bouw: Voor inhoudelijke vragen over bouwnormen of deelname aan normcommissies, email: bouw@nen.nl

Business Continuity
Onder leiding van NEN is de internationale norm ISO 22301 geïntroduceerd, de norm voor ‘business continuity’. Op basis van deze norm kunnen bedrijven een ‘business continuity management system’ (BCMS) ontwikkelen. Dit helpt bedrijven zich voor te bereiden op incidenten die de primaire bedrijfsprocessen verstoren en daardoor schade veroorzaken. Denk aan brand, overstroming of ander natuurgeweld, maar ook aan het niet kunnen leveren door leveranciers, wegvallen van grondstoffen en het niet kunnen uitleveren van producten of diensten aan klanten. Op basis van ISO 22301 kan een bedrijf afspraken maken met zijn toeleveranciers. Als de toeleveranciers ook weer afspraken maken met hun leveranciers, kan de hele keten worden gedekt.

Een kleine greep uit de afspraken die door onder andere het bedrijfsleven, de overheid - waaronder ministeries, gemeenten, brandweer en waterschappen – en consumentenorganisaties zijn gemaakt.

Meer informatie Contact NEN Security, telefoon: (015) 2 690 165, email: security@nen.nl

Eerder door u bekeken

Informatie en contact

Meer informatie over normen die bijdragen aan veiligheid of wilt u meedoen in normcommissies: www.nen.nl of NEN Security

(015) 2 690 165

security@nen.nl

Top normen Security