Klussen of klagen?

14-01-2015 Het zal wellicht niet onbekend voor komen: een leidinggevende maakt een rondje door de fabriek.

Hij ziet een machine staan en vraagt waarom deze niet wordt gebruikt, of hij ziet een paar man bezig aan een machine en vraagt wat ze aan het doen zijn. De machine doet het niet, functioneert niet naar wens en wordt gerepareerd. Goede intenties van de eigen technische staf. Vaak is het vanuit operationeel oogpunt van belang de machine zo snel mogelijk weer aan de praat te krijgen. Maar hoe zit het juridisch? Heeft zelf repareren (klussen) of klagen bij de verkoper de voorkeur?

Klachtplicht
Deze juridische bijdrage voor NEN Machinebouw gaat over de klachtplicht.1 Dit is de plicht van een koper om, als hetgeen dat is afgeleverd niet aan de overeenkomst beantwoordt, dit tijdig bij de verkoper aan te geven. De wet bepaalt in artikel 23, lid 1 van boek 7 van het Burgerlijk Wetboek:

De koper kan er geen beroep meer op doen dat hetgeen is afgeleverd niet aan de overeenkomst beantwoordt, indien hij de verkoper daarvan niet binnen bekwame tijd nadat hij dit heeft ontdekt of redelijkerwijs had behoren te ontdekken, kennis heeft gegeven.

In het wetsartikel zit een aantal elementen dat in dit artikel besproken zal worden, zoals wanneer is er sprake van een ontdekking, wanneer is tijdig geklaagd, hoe kunnen we klagen. De sanctie op niet tijdig klagen is vrij hard: de koper verliest zijn rechten. De koper kan dan bijvoorbeeld niet meer de overeenkomst ontbinden en de machine terugsturen of een vergoeding vorderen voor de kosten van reparaties, stilstand.

Machine voldoet niet aan de overeenkomst
Een koper moet een klacht ‘binnen bekwame tijd’ melden nadat hij heeft ontdekt dat de machine niet voldoet aan de overeenkomst. Wat de koper mag verwachten van een machine op basis van een overeenkomst, zal vaak uit de tekst van de overeenkomst moeten blijken. De tekst kleurt de verwachting in. Ook de wet kan de verwachting inkleuren. Zo mogen in Nederland op grond van het Warenwetbesluit Machines alleen machines worden verhandeld met een CE-markering. Een koper mag m.i. indien hij een machine koopt in Nederland verwachten dat deze CE gemarkeerd is en de daarbij behorende procedures zijn gevolgd.

Ontdekking?
Een koper klaagt binnen bekwame tijd nadat hij heeft ontdekt of redelijkerwijs had behoren te ontdekken, dat de machine niet voldoet aan de overeenkomst. In de praktijk ontstaat vaak discussie over de vraag op welk moment de koper voldoende zeker wist dat er iets met de machine aan de hand was. Wanneer begint de termijn waarbinnen de koper moet klagen te lopen? Uit de rechtspraak volgt dat de termijn een aanvang neemt zodra de koper met voldoende mate van waarschijnlijkheid ervan kan (c.q. moet) uitgaan dat sprake is van een gebrek aan de machine. Van de koper wordt verwacht dat hij bij een vermoeden begint met een onderzoek of er (daadwerkelijk) iets mis is met de machine. De onderzoeksplicht vloeit voort uit de woorden ‘of redelijkerwijze had moeten ontdekken’. De koper mag de uitkomsten van het onderzoek afwachten voordat hij over de machine gaat klagen bij de verkoper van de machine. Voor het geval het onderzoek langere tijd in beslag neemt, is het wel de regel dat de koper de verkoper in kennis stelt van het onderzoek en de verwachte duur daarvan.

Bekwame tijd?
Op het moment dat de koper ontdekt heeft of heeft behoren te ontdekken dat de machine niet naar behoren functioneert, moet hij binnen bekwame tijd klagen. De volgende juridische vraag is hoe we de term ‘bekwame tijd’ moeten invullen.

De wet zegt hier het volgende over:
Blijkt echter aan de zaak een eigenschap te ontbreken die deze volgens de verkoper bezat, of heeft de afwijking betrekking op feiten die hij kende of behoorde te kennen doch die hij niet heeft meegedeeld, dan moet de kennisgeving binnen bekwame tijd na de ontdekking geschieden. Bij een consumentenkoop moet de kennisgeving binnen bekwame tijd na de ontdekking geschieden, waarbij een kennisgeving binnen een termijn van twee maanden na de ontdekking tijdig is.

Voor een consumentenkoop heeft de wetgever een duidelijke termijn van twee maanden gesteld. Als een consument binnen twee maanden klaagt, dan is de consument in ieder geval veilig en de termijn ‘gered’.

Voor de koop van goederen door een onderneming is geen termijn gegeven. Het zal van de omstandigheden afhangen hoe lang de koper mag wachten met klagen. De invulling van de termijn berust vaak op een afweging van belangen. Een verkoper heeft er belang bij dat hij na verkoop van de machine binnen niet al te lange tijd de zekerheid heeft dat hij geen juridische acties van de koper hoeft te verwachten wegens het niet voldoen aan de overeenkomst. Hierbij speelt mee dat naarmate er meer tijd verstrijkt het moeilijker kan worden de oorzaak van de gebreken of klachten over een machine te achterhalen, maar ook dat met het verstrijken van de tijd het herstel van fouten of het doen van reparaties hogere kosten met zich mee kunnen brengen. Beide partijen hebben er belang bij niet ieder wissewasje te hoeven melden.

Maar waar zit de grens aan de termijn, wanneer is een klacht niet meer binnen ‘bekwame tijd’ gedaan? De Hoge Raad heeft zich heel recent over de klachttermijn uitgelaten:

“Het is aan de koper om te bepalen of hij zich jegens de verkoper op een gebrek wil beroepen. Dit zal niet met elk gebrek het geval zijn. De koper zal zich bijvoorbeeld niet op een gebrek beroepen als het volgens hem niet van dien aard is dat het aan het beoogde gebruik van het gekochte in de weg staat, of indien hij het gebrek om andere redenen voor lief neemt. Dit laat onverlet dat indien de koper later ontdekt dat het gebrek van groter omvang of van andere aard is dan hij aanvankelijk dacht, of een (volgens hem) ander gebrek constateert, aan een beroep op dat gebrek in de weg kan staan dat hij na zijn aanvankelijke ontdekking geen nader onderzoek heeft gedaan of laten doen, terwijl dat in de omstandigheden van het geval redelijkerwijs van hem kon worden verwacht. Het is aan de verkoper zich daarop te beroepen.”

Veel duidelijkheid geeft deze overweging van de Hoge Raad niet. In beginsel is een koper dus vrij om te bepalen of hij zich op een gebrek wil beroepen. Een koper loopt wel het risico dat als later blijkt dat de gebreken aan het gekochte, zoals een machine, erger zijn dan de koper had verwacht, hij tegengeworpen krijgt dat hij eerder had moeten klagen of dat hij een onderzoek had moeten doen.

Hoe klagen?
Klagen kan in elke vorm gebeuren. Het kan telefonisch, per fax, per mail, per brief. Het is voor de koper van belang dat hij kan bewijzen dat hij op tijd heeft geklaagd. Een telefonische klacht heeft vanuit die optiek niet de voorkeur.

Geklaagd en dan? Procedure
Met het klagen is de koper nog niet klaar. De verkoper zal wellicht proberen de aangewezen fouten te herstellen. Mocht hij daar niet in slagen, dan is het van belang dat de koper tijdig verdere acties onderneemt.

De wet zegt hierover:
Rechtsvorderingen en verweren, gegrond op feiten die de stelling zouden rechtvaardigen dat de afgeleverde zaak niet aan de overeenkomst beantwoordt, verjaren door verloop van twee jaren na de overeenkomstig het eerste lid gedane kennisgeving.

Binnen twee jaar na de initiële klacht moet de koper actie ondernemen en een procedure starten. Deze termijn kan in sommige gevallen worden verlengd (gestuit), indien de koper acties doet die voor de verkoper een aanleiding moeten zijn om te vermoeden dat de koper zijn vordering ten aanzien van de gekochte machine nog zal instellen.

Algemene voorwaarden
Let op, in algemene voorwaarden kan worden afgeweken van het hierboven geschetste wettelijke regime. Het is in het belang van verkopers om kortere termijnen te hanteren. De sancties zijn immers streng: te laat geklaagd levert een verlies van rechten op. In de branche bijvoorbeeld wordt veel gebruik gemaakt van de Metaalunievoorwaarden, waarin het volgende is opgenomen:

Opdrachtgever kan op een gebrek in de prestatie geen beroep meer doen, als hij niet binnen veertien dagen nadat hij het gebrek heeft ontdekt of redelijkerwijs had behoren te ontdekken schriftelijk bij opdrachtnemer heeft geklaagd.

Een andere set voorwaarden die we vaak voorbij zien komen zijn de voorwaarden van FME-CWM5, waarin het volgende is opgenomen:

Reclamering ter zake van gebreken dient zo spoedig mogelijk na de ontdekking daarvan doch uiterlijk binnen 14 dagen na het verstrijken van de garantietermijn in schriftelijke vorm te geschieden, bij overschrijding van welke termijnen elke aanspraak tegen de opdrachtnemer voor die gebreken vervalt. Rechtsvorderingen dienen binnen 1 jaar na de tijdige reclame op straffe van verval aanhangig te worden gemaakt.

Kortom, vaak veel kortere termijnen in de algemene voorwaarden van de verkoper. In de FME-CWM voorwaarden zit bovendien een vervaltermijn van 1 jaar. Het verschil tussen een vervaltermijn en een verjaringstermijn, is dat een vervaltermijn niet verlengd kan worden. Na verstrijken van het jaar vervalt het recht om een vordering in te stellen. Ook hiervan zien we in de praktijk voorbeelden dat dit tot onverwachte uitkomsten leidt.

Conclusie
Wacht niet te lang als een machine niet aan de wensen voldoet, steeds in storing gaat of gerepareerd moet worden. Betrekt tijdig de verkoper erbij en informeer hem schriftelijk over de bevindingen met de machine en de klachten.

Als je als koper, met de beste bedoelingen, steeds zelf kleine storingen of gebreken blijft verhelpen, dan kan je in de situatie terecht komen dat je te laat de verkoper hebt geïnformeerd. Hierdoor vervalt het recht om over de machine te klagen en – erger nog – een vordering in te stellen.

Eerder door u bekeken

Contact adviespunt Machinebouw

Voor uw vragen over onder andere CE-markering, productaansprakelijkheid, risicobeoordeling, de gebruiksaanwijzing, het technisch dossier, eisen voor niet-voltooide machines en de verklaring van overeenstemming bent u bij ons aan het juiste adres.



(015) 2 690 180

advies.machinebouw@nen.nl