Leerstuk productaansprakelijkheid

17-08-2017 Het leerstuk van productaansprakelijkheid kent een risicoaansprakelijkheid van de producent voor schade door dood, lichamelijk letsel of schade aan een zaak binnen de privésfeer.

Een producent is niet aansprakelijkheid, indien hij het gebrekkig product niet in het verkeer heeft gebracht. Als gevolg van een gebrekkig product, kan ook zakelijke vermogensschade ontstaan. Denk bijvoorbeeld aan het hierdoor onverhoopt niet meer kunnen doorverkopen van het (eind)product of een stagnatie binnen de productie- of distributieketen. Dergelijke schade leidt niet tot een vordering op grond van productaansprakelijkheid, maar de vordering kan wel uit hoofde van een onrechtmatige daad worden ingesteld.

In de rechtspraak is te zien dat de criteria voor de vaststelling van de aansprakelijkheid uit de afdeling productaansprakelijkheid in toenemende mate worden toegepast bij de afwikkeling van zakelijke vermogensschade. Op 13 januari 2017 heeft de Hoge Raad een nieuwe stap gezet en de vraag beantwoord, of de maatstaf wanneer een product ‘in het verkeer is gebracht’ uit de productaansprakelijkheid ook in het kader van een vordering op grond van onrechtmatige daad moet worden toegepast.

Wat speelde er?
DAF Trucks NV (‘DAF’) heeft een type vrachtauto geproduceerd en geleverd aan haar Duitse dochtervennootschap DAF Deutschland GmbH (‘DAF Deutschland’). Uiteindelijk is de vrachtauto geleverd aan Bemo Bedrijfswagens BV (‘Bemo’) in Nederland, die de vrachtauto verhuurde aan klanten. Een klant heeft met de vrachtwagen stro en compost vervoerd, waarbij brand is ontstaan door opgehoopt vuil tussen de uitlaatdemper en het spatscherm van de vrachtauto.

Achmea – als cascoverzekeraar - heeft een schadebedrag aan Bemo uitgekeerd en vervolgens DAF als producent op grond van onrechtmatige daad aansprakelijk gesteld om de schade te verhalen. DAF heeft in deze zaak - onder andere - het standpunt ingenomen dat zij niet aansprakelijk kan zijn, nu zij de gebrekkige vrachtauto niet in het verkeer heeft gebracht.

Wat is ‘in het verkeer brengen’ van een product en waarom is de vaststelling hiervan relevant?
De afdeling productaansprakelijkheid biedt de producent een limitatief aantal verweermiddelen om aan aansprakelijkheid te ontkomen. Zo wordt aansprakelijkheid onder andere afgewend wanneer vaststaat dat de producent het gebrekkige product niet in het verkeer heeft gebracht. Sinds 2006 bestaat er in het kader van productaansprakelijkheid duidelijkheid over wat er onder ‘in het verkeer brengen’ moeten worden verstaan:

‘het product heeft het productieproces van de producent verlaten en is opgenomen in een verkoopproces in een vorm waarin het aan het publiek wordt aangeboden voor gebruik of consumptie.’

Een product in het verkeer brengen houdt dus in dat het product aan de distributieketen wordt doorgegeven. Het vaststellen van het moment van doorgeven aan de distributieketen kan niet eenvoudig blijken wanneer bijvoorbeeld de eerste schakel van de distributieketen nauw met de producent is verbonden. In een dergelijk geval moet volgens rechtspraak worden nagegaan of dit verband tot gevolg heeft dat deze eenheid in werkelijkheid deel uitmaakt van het productieproces van het betrokken product.

Volgens rechtspraak van het Hof van Justitie moet de nationale rechter aan de hand van de concrete feiten en omstandigheden bepalen of de banden tussen de producent en de andere partij in de keten dermate nauw zijn dat het begrip producent ook die andere partij omvat. Hierbij is niet beslissend of het om verschillende rechtspersonen gaat, hoe de facturering en betaling tussen de partijen verlopen en/of welke partij moet worden beschouwd als eigenaar van de producten. Het is wel relevant of het gaat om ondernemingen die onderscheiden productieactiviteiten verrichten, dan wel om ondernemingen waarvan er een, de dochter, slechts optreedt als distributeur of depothouder van het door de moederonderneming gefabriceerde product.

Bij de beoordeling van deze vraag is van belang of de producent kan beslissen wanneer de gelieerde entiteit het product verhandelt. Het gaat in het kort erom of de producent controle houdt over het product.

Is de terminologie voor ‘in het verkeer brengen’ uit productaansprakelijkheid ook toepasselijk op zakelijke vermogensschade?

De Hoge Raad heeft in de DAF-zaak geoordeeld dat bij een vordering op grond van onrechtmatige daad bij de beoordeling of een partij het product in het verkeer heeft gebracht, aansluiting moet worden gezocht bij de voor productaansprakelijkheid geformuleerde definitie.
Volgens de Hoge Raad heeft DAF de vrachtauto in het verkeer gebracht, nu DAF:

(i) de vrachtauto volledig geproduceerd heeft,
(ii) de vrachtauto zodanig afgemaakt heeft dat deze zonder noemenswaardige toevoegingen aan het publiek kan worden aangeboden,
(iii) de vrachtauto aan DAF Deutschland heeft overgedragen en
iv) met DAF Deutschland overeenstemming had dat laatstgenoemde zou verkopen. Het productieproces was daarmee afgerond en DAF had geen controle meer over de vrachtauto.

De conclusie was dan ook dat DAF aansprakelijk is voor de gebrekkige vrachtauto en de schade van Achmea moet vergoeden.

Conclusie
Bij zakelijke vermogensschade door een in het verkeer gebracht gebrekkig product, moet mede rekening worden gehouden met de regels uit de afdeling productaansprakelijkheid. Hoewel deze afdeling niet is geschreven voor deze vorm van schade, zijn deze regels en de hierover gewezen rechtspraak mogelijk toch van toepassing. Onduidelijkheid kan rijzen wanneer er voor de verkoop van producten mede gebruik wordt gemaakt van een dochtervennootschap.

Op basis van het arrest is het aan te bevelen het eigen productieproces goed te beoordelen, zodat bijvoorbeeld duidelijk is welke partij producent is en een product in het verkeer brengt. Zo kan, bijvoorbeeld, ook worden vastgesteld welke partij aan de verplichtingen van een producent moet voldoen (denk aan een eventuele CE-markering), welke partij de aansprakelijkheidsrisico’s draagt en welke partij na het ontdekken van een gebrek de klanten moet waarschuwen en/of maatregelen moet nemen.

Eerder door u bekeken

Publicaties Machinebouw

UIT 76:2016 nl

Europese regelgeving productveiligheid

UIT 78:2018 nl

Overzicht van Europese normen - Machinerichtlijn 2006/42/EC

UIT 58:2010 nl

Risicobeoordeling in kader van Machinerichtlijn

UIT 7:2016 nl

Machinerichtlijn praktisch toepassen

Contactgegevens

Voor meer informatie neem contact met ons op:

(015) 2 690 180

iv@nen.nl

Contact Industrie & Veiligheid

Voor uw vragen over gezond en veilig werken; machines en procesindustrie; mobiliteit, transport en logistiek en publicatiereeks gevaarlijke stoffen.



015 2 690 180

iv@nen.nl