Veelgestelde vragen NEN 8333

NEN 8333

Wat is NEN 8333?
NEN 8333 is een nationale Nederlandse norm die eisen stelt aan fabrieksmatig met permethrine behandelde lichaamsbedekkende kleding die helpt beschermen tegen tekenbeten. Tekenbeten kunnen onder andere leiden tot de ziekte van Lyme.
Is permethrine een tekenwerend middel?
Nee, niet in de letterlijke zin van het woord. Permethrine is een ‘contact-insecticide’ en werkt alleen bij fysiek contact met het doelorganisme. De werking van behandelde kleding berust dus op het feit dat de teek contact maakt met de kleding (en daarmee met het middel) en vervolgens wordt uitgeschakeld. Andere middelen, zoals DEET, zijn zogenaamde ‘repellents’, waarbij het doelorganisme wordt ontmoedigd contact te maken met het behandelde oppervlakte.
Wat is het verschil tussen biocide en treated article, en waarom is dit relevant?
Onder een biocide wordt verstaan: ‘alle stoffen of mengsels die, in de vorm waarin zij aan de gebruiker worden geleverd, uit één of meer werkzame stoffen bestaan dan wel die stoffen bevatten of genereren, met als doel een schadelijk organisme te vernietigen, af te schrikken, onschadelijk te maken, de effecten daarvan te voorkomen of op een andere dan louter fysieke of mechanische wijze te bestrijden’. (Bron: ctgb). Biociden behoeven in Nederland een toelating bij het ctgb.

Onder een 'treated article' (behandeld voorwerp) wordt verstaan: ‘alle stoffen, mengsels of voorwerpen die met een of meer biociden zijn behandeld of waarin doelbewust een of meer biociden zijn verwerkt’. (Bron: ctgb)

Volgens de door de EU gestelde definities kunnen met permethrine behandelde producten beschouwd worden als biocide óf als behandeld voorwerp (‘treated article’). Deze beschouwing kan per product verschillen en hangt af van de primaire functie van het product. Indien een product/voorwerp primair bedoeld is om schadelijke organismen te bestrijden of schadelijke effecten daarvan te voorkomen dan is het een biocide. Indien een product/voorwerp slechts als bijkomende eigenschap heeft om effecten van schadelijke organismen te voorkomen dan kan zo’n product/voorwerp gezien worden als behandeld voorwerp (treated article).
Moet de kleding die met permethrine behandeld is voldoen aan de norm?
Het is niet verplicht kleding te laten voldoen aan de norm. Voor kleding die niet voldoet aan de norm is het echter onduidelijk of tekenbeten daadwerkelijk effectief voorkomen worden, hoe lang de bescherming/werkzaamheid aanwezig blijft tijdens het gebruik alsmede na reiniging. Daarnaast biedt deze kleding geen zekerheid of het gehanteerde gehalte van permethrine of andere gebruikte chemicaliën die tijdens het productieproces worden gebruikt van dien aard zijn dat deze veilig zijn voor de gezondheid van de drager en het milieu.
Geeft de kleding die aan de norm voldoet 100% bescherming?
Nee. Uit onderzoek onder militairen in Duitsland blijkt dat de kleding (indien op onderlichaam en bovenlichaam dekkend gedragen) maximaal 98% reductie geeft in tekenbeten ten opzichte van onbehandelde kleding. De mogelijkheid blijft bestaan dat teken de blote huid bereiken via randen van de kleding of bijvoorbeeld direct op onbedekte huid, schoenen of sokken terecht komen. Indien alleen een lange broek gedragen wordt, kunnen teken via het bovenlichaam de blote huid bereiken. Het dragen van de kleding zal dus altijd gecombineerd moeten worden met aanvullende maatregelen, zoals het dagelijks controleren van het lichaam op tekenbeten, het voorkomen of minimaliseren van blootstelling aan teken etc. Voorkom verder het bedekken van de kleding met andere kleding aangezien in dat geval de werkzaamheid aanzienlijk afneemt.
Wat geeft het aan dat kleding aan de norm voldoet?
De norm schrijft technische eisen, kwaliteitstesten en gebruiksomstandigheden waarmee zowel langdurige werking tegen tekenbeten als de gezondheid van de drager van de kleding kan worden gewaarborgd. Een fabrikant kan zelf aangeven of de kleding voldoet aan de norm en dit bijvoorbeeld in het label aangeven. De fabrikant is zelf verantwoordelijk voor het laten testen van de kleding. Op basis van NEN 8333 kan geen CE-markering op de kleding worden vermeld omdat het geen geharmoniseerde Europese norm is.

Beschermende kleding tegen tekenbeten als persoonlijk beschermingsmiddel

Waar moet kleding aan voldoen om al beschermend te zijn tegen teken?
Alle lichaam bedekkende kleding biedt enige mate van bescherming tegen tekenbeten. Teken leven tot een hoogte van 1,5 meter op de bodem en in vegetatie, vanuit een hinderlaag grijpen ze zich vast en kruipen ze, meestal omhoog, naar onbedekte huid om zich gedurende meerdere dagen vast te bijten. Hoe meer de teek wordt gehinderd door kleding, hoe groter de kans wordt dat de teek loslaat voor deze bijt. Lange mouwen, lange pijpen, afgedichte pijpen aan de onderkant, en minimale of met gaas bedekte ventilatiegaten voorkomen binnendringen van de teek bij onbehandelde kleding. De behandeling van de kleding met permethrine biedt naast deze fysieke barrières extra bescherming.
Wanneer draag je de behandelde kleding wel/niet?
Zoals bij andere persoonlijke beschermingsmiddelen moet de kleding alleen gedragen worden als er sprake is van een risico, in dit geval mogelijke blootstelling aan teken. De aard van deze mogelijke bloostelling hangt af van verschillende factoren (omgeving, temperatuur, aard van de werkzaamheden) die in een risico-inventarisatie (en evaluatie) voor de betreffende werkzaamheden of functie in beeld gebracht moeten worden.
Is kleding die helpt beschermen tegen tekenbeten een persoonlijk beschermingsmiddel (PBM)?
Ja. Daarom moet de kleding voldoen aan de geldende Europese wetgeving voor persoonlijke beschermingsmiddelen. De norm helpt om overeenstemming met deze wetgeving te onderbouwen. Op basis van deze Nederlandse norm kan alleen geen CE-markering op de kleding worden aangebracht door de fabrikant om overeenstemming met de wetgeving aan te tonen.
Is er bij de bescherming tegen tekenbeten sprake van een inspanningsverplichting voor de werkgever?
De werkgever is verplicht de risico's op tekenbeten in kaart te brengen, en waar mogelijk de risico's te minimaliseren. De vier stappen van de arbeidshygiënische strategie moeten hierbij worden gevolgd. Het beschikbaar stellen van kleding die helpt beschermen tegen tekenbeten kan hier onderdeel van zijn. De werkgever moet toezicht houden op het naleven van de maatregelen.
Wat moet de werknemer doen?
De maatregelen voor de beperking van de risico's moeten door de werknemer worden opgevolgd. Het dragen van de door de werkgever verstrekte kleding kan hier onderdeel van zijn. Of de kleding gedragen moet worden moet blijken uit een risico inventarisatie en het volgen van de arbeidshygiënische strategie. In bepaalde gevallen kan in overeenstemming tussen werkgever en werknemer gekozen worden voor andere vormen van preventie.
Welke kledingstukken bieden de meeste bescherming tegen tekenbeten?
Nauwsluitende kleding die zowel het onder- als bovenlichaam bedekt biedt de meeste bescherming en heeft de voorkeur. Een broek met lange pijpen is het minimum, alle aanvullende kledingstukken bieden extra bescherming. Het is belangrijk de kledingkeuze af te stemmen op de werkzaamheden. Het combineren van maatregelen (bijvoorbeeld het dragen van behandelde kleding en dagelijks controleren op tekenbeten) verdient de voorkeur.
Wat zijn de gevolgen van het dragen van een niet geïmpregneerde jas of vest over geïmpregneerde kleding op de mate van bescherming?
Het dragen van onbehandelde kleding over met permethrine behandelde kleding vermindert de bescherming door de behandelde kleding sterk. Het dragen van onbehandelde kledingstukken over met permethrine behandelde kleding wordt derhalve afgeraden.
Is kleding geïmpregneerd met permethrine de enige optie om tegen teken te beschermen?
Nee, gebruik van de kleding geeft afhankelijk van de mate van bedekking van het lichaam goede bescherming tegen tekenbeten, maar ook het controleren op tekenbeten blijft noodzakelijk. Ook andere maatregelen (zoals verminderen van blootstelling door een verstandige planning van de werkzaamheden, gebruik aanvullende middelen etc.) zijn sterk aan te raden. Onbedekte huid of onbehandelde kleding kan met bijvoorbeeld het insecten- en tekenwerende DEET worden behandeld. DEET of andere ‘repellents’ geven overigens slechts enkele uren bescherming en dienen gedurende een werkdag meerdere keren toegepast te worden. Bovendien zijn er aanwijzingen dat DEET de opname van permethrine door de huid versterkt. Dat betekent dat gebruik van DEET in combinatie met fabrieksmatig met permethrine geïmpregneerde kleding alleen in de meest risicovolle omstandigheden gewenst is, of als om bepaalde redenen geen gebruik wordt gemaakt van dergelijke kleding.

Invloed op de omgeving

Wat is de invloed van permethrine op andere organismen dan teken zoals bijen en vlinders?
Voor zover de projectgroep heeft kunnen nagaan is er geen literatuur bekend die uitspraken doet over het effect van het uitreden van permethrine uit kleding op andere organismen dan teken en muggen. Bij kortdurend contact, zoals een bij die op de kleding landt, is er geen effect te verwachten. Bij waden door water is bij kleding die voldoet aan NEN 8333 de afgifte van permethrine verwaarloosbaar.
Wat is het effect van permethrine op insecten en teken?
Permethrine (ook wel geschreven als permetrine) is een biocide dat behoort tot de groep van synthetische pyrethroïden. Het wordt gebruikt om risico’s door geleedpotigen zoals insecten en teken te voorkomen. Grotere dieren, en dan met name gewervelde dieren, zijn ongevoelig voor de stof. Permethrine werkt neurotoxisch en overbelast het zenuwstelsel van het doelorganisme, waardoor het geïmmobiliseerd wordt en na enige tijd (afhankelijk van de dosis waaraan het organisme werd blootgesteld) sterft. In kleding waarop permethrine volgens de eisen van de NEN norm is verwerkt, is de blootstelling laag, maar zodanig dat immobilisatie voldoende snel optreedt om een tekenbeet te voorkomen.
Blijft permethrine in de natuur achter?
Permethrine breekt onder natuurlijke omstandigheden onder invloed van bacteriële processen, UV licht of door binding aan slib af. In hoge concentraties is permethrine zeer schadelijk voor in het water levende organismen. Kleding die aan de norm voldoet verliest bij blootstelling aan water een minimale hoeveelheid permethrine, waarbij deze bovendien sterk wordt verdund, waarbij onder normale gebruiksomstandigheden geen nadelige effecten op het aquatische milieu zijn te verwachten. Permethrine breekt binnen enkele dagen tot enkele weken af onder invloed van bacteriële processen en licht. In waterige omgeving bindt permethrine aan het slib, waardoor schadelijke effecten geneutraliseerd worden (Environmental Protection Agency (EPA).
Kan het huisdier op schoot als je de kleding draagt?
Het dragen van met permethrine behandelde kleding thuis wordt afgeraden, aangezien deze alleen gedragen moeten worden in de natuur als het risico van tekenbeten zich voordoet. Het middel vormt overigens geen risico’s voor huisdieren. De ervaring is wel dat katten niet blijven zitten. Ze zijn (in tegenstelling tot alle andere gekende huisdieren) gevoelig voor permethrine. Om deze reden is het verstandig contact tussen katten en de (gedragen) kleding de voorkomen.

Gezondheid van de gebruiker

Wat is de ADI (Accepted Daily Intake) van permethrine?
Tijdens het dragen van kleding die aan de norm voldoet komt een zeer kleine hoeveelheid permethrine op de huid en kan dit via de huid worden opgenomen. De ADI (de aanvaardbare dagelijkse opname) voor permethrine is door de WHO vastgesteld op 0,05 mg/kg lichaamsgewicht per dag (50 μg/kg/dag). In grootschalig onderzoek bij militairen die zowel op boven als onderlichaam met volgens de norm behandelde kleding droegen werd berekend of de ADI bereikt werd. Tijdens een werkdag van 8 uur werd maximaal 20% van de ADI bereikt. Tijdens een werkdag van 16 uur is dit 40%, en gedurende maximale draagtijd van 24 uur wordt 60% van de ADI bereikt. De ADI zoals door WHO vastgesteld wordt dus ook bij continu dragen – voor zover nu is onderzocht – niet bereikt. Om deze reden wordt aangeraden de kleding alleen te dragen als uit een risico inventarisatie blijkt dat dit noodzakelijk is, en andere stappen volgens de arbeidshygiënische strategie eerst zijn gevolgd. Er moeten derhalve duidelijke afspraken worden gemaakt dat dragen op kantoor, in niet-risicovolle omstandigheden en thuis niet plaatsvindt.
Wat gebeurt er met permethrine die in je lichaam wordt opgenomen?
Bij het dragen van met permethrine geïmpregneerde kleding op de blote huid wordt enige permethrine via de huid opgenomen. Permethrine wordt vervolgens in het lichaam afgebroken en binnen enkele dagen uitgescheiden via urine en feces. Permethrine(afbraakproducten) kunnen dus enkele dagen in het lichaam blijven, maar langdurige ophoping in bijvoorbeeld vetweefsel treedt niet op. Bestaande risicobeoordelingen tonen geen gezondheidsrisico’s op korte termijn. Effectstudies op de lange termijn zijn schaars, maar tot nu toe worden gezondheidseffecten zeer onwaarschijnlijk geacht. Bij enkele deelnemers aan onderzoek onder militairen naar mogelijke gezondheidseffecten werden lichte huidirritaties waargenomen (een rode tintelende of prikkelende huid), maar deze symptomen verdwenen als de kleding niet meer werd gedragen. Onderzoekers hebben niet kunnen vaststellen of dit effect werd veroorzaakt door de aanwezige permethrine, door reactie op het gebruikte textiel, door de combinatie van hitte en de gebruikte stof of door de voor het productieproces gebruikte chemicaliën (anders dan permethrine).
Kun je huidklachten krijgen door het dragen van fabrieksmatig met permethrine behandelde kleding?
Ja, maar dit komt niet vaak voor. Uit verschillende praktijktesten blijkt dat soms irritatie van de huid kan ontstaan, zoals roodheid, tinteling en jeuk. Dit treedt voornamelijk op als behandelde kleding op de blote huid wordt gedragen en wordt vaker gezien bij langdurig dragen (16 uur per dag) en onder zeer warme omstandigheden (Afghanistan). Permethrine werkt niet sensibiliserend; het wekt dus geen allergische reactie op bij herhaalde blootstelling. De klachten van gevoelige huid trekken meestal binnen 24 uur weg.
Wat zijn effecten op lange duur?
Er is weinig onderzoek gedaan naar lange-termijn effecten van het dragen van met permethrine geïmpregneerde kleding. Onderzoek onder mensen die veel met permethrine als bestrijdingsmiddel (bijvoorbeeld in de landbouw) werken toont tot dusver geen blijvende effecten van permethrine aan op de gezondheid. Dergelijk onderzoek loopt momenteel nog. Uit voorzorg is het van belang de kleding niet te dragen als blootstelling aan teken onwaarschijnlijk is. Permethrine wordt sinds decennia gebruikt in luizenshampoos, in schurftmedicatie, als bestrijdingsmiddel in de landbouw en insecticide op muskietennetten. Er zijn bij de projectgroep geen studies bekend waarbij specifieke negatieve gezondheidseffecten op lange termijn van dergelijke blootstelling aan permethrine worden beschreven.
Kan de kleding gedragen worden bij zwangerschap, bij borstvoeding of door kinderen?
Het dragen van fabrieksmatig met permethrine geïmpregneerde kleding is niet getest voor deze omstandigheden of op deze doelgroepen. Wel is van permethrine bekend dat er geen verhoogd risico is tijdens de zwangerschap. De Environmental Pest Agency (EPA) van Amerika concludeerde in 2009 dat fabrieksmatig met permethrine behandelde kleding veilig is voor zwangeren, maar ook voor kinderen.
Heeft het dragen van permethrine geïmpregneerde kleding invloed op de voortplanting(sorganen)?
Nee. Uit dierexperimenten blijkt dat permethrine geen verhoogd risico biedt op de voorplanting(sorganen).

Onderhoud

Hoe beïnvloedt wassen de levensduur van de kleding die aan de norm voldoet?
Fabrieksmatig met permethrine behandelde kleding beschermt na 100 wasbeurten nog voldoende tegen tekenbeten indien aan het in de norm genoemde stringente wasprotocol wordt voldaan. Afwijken van dit protocol kan de levensduur van de beschermende werking door permethrine sterk verkorten. Dit geldt zowel voor thuiswassen als industrieel wassen. De volgende omstandigheden kunnen de levensduur verkorten: temperaturen boven 60 °C; langdurige wasprogramma’s met veel omwentelingen; gebruik van (wasmiddelen met) alkaliën (zoals soda), peroxiden (zoals perboraat) en wasverzachter; machinaal drogen; het met wasgoed vullen tot meer dan de helft van de toegestane capaciteit van de wasmachine.
Kan de kleding thuis worden gewassen?
Ja. Er moet echter wel rekening worden gehouden met een kortere levensduur van de kleding tenzij aan het stringente protocol zoals in de norm wordt genoemd wordt voldaan. Bij thuiswassen wordt geadviseerd een fijnwasprogramma te gebruiken, en rekening te houden met invloeden zoals genoemd onder de vraag ‘Hoe beïnvloedt wassen de levensduur van de kleding die aan de norm voldoet?’
Kan met permethrine behandelde kleding gerecycled worden?
Er zijn geen specifieke regels voor het verwijderen van oude / gebruikte kleding die is behandeld met permethrine. Omdat het echter om behandelde kleding gaat is het niet gewenst de kleding voor hergebruik aan te bieden. De kleding moet daarom worden afgevoerd met het restafval.