Waterstof

Waterstof heeft potentie een belangrijke rol te spelen in de uitvoering van het Klimaatakkoord als toekomstbestendig alternatieve energiedrager. Afspraken zijn nodig om deze transitie te begeleiden om waterstof op veilige, verantwoorde, betrouwbare wijze in te zetten.

Waterstof heeft de potentie om een belangrijke component te worden binnen de hernieuwbare, duurzame energievoorziening van de toekomst. Waterstof kan een waardevolle bijdrage leveren aan de klimaatdoelstellingen omdat het gebruik bijdraagt aan schonere en gezonde lucht. In de nabije toekomst kan waterstof op grote schaal worden gebruikt.

Deze ontwikkelingen vragen om goede, breed gedragen afspraken, zodat waterstof op veilige, verantwoorde en betrouwbare wijze kan worden ingezet.

Op deze webpagina leest u over de huidige ontwikkelingen en projecten op het gebied van normalisatie en waterstof.

Shell is actief op veel gebieden van de groeiende markt voor waterstof en dit in verschillende landen over de hele wereld. Normalisatie speelt een sleutelrol bij de ontwikkeling van commerciële waterstof toepassingen, om de veiligheid te garanderen en de fabricage en toepassing wereldwijd te standaardiseren.

Alice Elliott, Senior Hydrogen Engineer bij Shell Hydrogen:

NORMCOMMISSIES

De rol van afspraken is het proces voor de uitrol van de waterstofeconomie versnellen. Onder meer van de ontwikkeling van nieuwe technologieën, innovatieve systemen, het beheer en de veiligheid/beveiliging, evenals het versnellen van de markt en publieke acceptatie.

Nationaal

Op nationaal niveau wordt dit gedaan in de normcommissie waterstof en brandstofcellen.

Normcommissie Waterstof en brandstofcellen

Deze nationale commissie Waterstof en brandstofcellen is het aanspreekpunt voor Nederlandse belanghebbenden. De commissie zorgt voor nationale normontwikkelingsactiviteiten en de Nederlandse inbreng in de relevante technische commissies van ISO en CEN. Dit zijn de mondiale normcommissies ISO/TC 197 "Hydrogen technologies" IEC/TC 105 "Fuel cell technologies" en de Europese normcommissie CEN/CLC/TC 6 "Hydrogen".



Europees

Op Europees niveau is onder CEN, het Europese normalisatie instituut CEN/CENELEC CEN/CENELEC/JTC 6 ‘Hydrogen in energy systems’ ingesteld. NEN voert het secretariaat van deze commissie.

Normcommissie CEN/CLC/TC 6 ‘Hydrogen in energy systems’

CEN/CLC/JTC 6 is in 2016 ingesteld vanuit een van de belangrijkste aanbevelingen van het CEN/CLC SFEM/WG Hydrogen 2015-rapport. CEN/CLC/JTC 6 is opgericht om de introductie van waterstof te ondersteunen door de ontwikkeling van nieuwe normen op het vlak van waterstof in het energiesysteem. Aangezien normalisatie van waterstof in het energie systeem zowel een relatie heeft met aspecten gerelateerd aan het werk van CEN als van CENELEC is hiervoor een Joint Technical Committee De voornaamste reden achter de oprichting van de CEN/CLC/JTC 6 was dat er nog geen specifieke Europese Technische Commissie voor waterstof was waaronder voor brede overkoepelende onderwerpen zoals geïdentificeerd door de CEN/CLC/SFEM/WG-waterstof. Standaardisatie is een zeer geschikte manier om veel van de geïdentificeerde kritieke problemen aan te pakken. NEN voert het secretariaat van CEN/CLC/JTC 6.

Huidige structuur van de CEN/CLC/JTC 6:
WG 1: Terms and Definitions
WG 2: Guarantee of Origin
WG 3: Hydrogen Safety
Adhoc group: interface electrolyser to the e-grid
Kijk voor meer informatie over deze Joint Technical Committee op de website van CEN/CLC website of u kunt contact opnemen met Janwillem van den Berg of Françoise de Jong. Stuur een e-mail.

Werkgroep CEN/CLC SFEM/WG/Hydrogen

Deze CEN/CENELEC Sector Forum Energy Management Working Group richt zich op het thema Power-to-Hydrogen waarin experts uit de aardgasindustrie, waterstofindustrie, energiesector kennis, DG ENER, FCH JU etc expertise uitwisselen en gemeenschappelijke problemen bespreken. De werkgroep SFEM/WG Hydrogen heeft een analyse van de stand der techniek en standaardisatie uitgevoerd. Er is in kaart gebracht wat de grootste beperkingen voor waterstof zijn. Hierbij is gekeken naar uitdagingen en behoeften van de markt. De Working Group heeft in 2015 een rapportage gepubliceerd waar hiaten binnen research, pre-normatief research en standaardisatie met betrekking tot waterstof zijn aangekaart. Medio 2019 wordt een update van het rapport gepubliceerd. NEN voert het secretariaat van CEN/CLC/SFEM/WG Hydrogen. Bovendien is een langdurige samenwerking op gang gebracht met de grootste organisaties om samenwerking tussen regelgeving, standaardisatie en RDI programma's te bevorderen, RDI programma's (zoals Europese commissie, JRC, FCH2 JU, IEA, ISO, IEC). Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Remco Perotti of Françoise de Jong. Stuur een e-mail.

CEN/TC 234 “Gasinfrastructure’ en Sector Forum Gas Infrastructure

NEN is direct betrokken bij standaardisatie ontwikkelingen op Europees en nationaal niveau voor de injectie van waterstof in het aardgasnet.


.

Mondiaal

NEN zorgt voor inbreng van de Nederlandse stakeholders in de mondiale normcommissie.

Normcommissie 'ISO/TC 197 Hydrogen technology'

De commissie ISO/TC 197 Hydrogen technology is bezig met een groot aantal normen op het gebied van waterstof, varierend van systemen en apparaten voor productie, opslag, transport, metingen en gebruik van waterstof. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Remco Perotti.

Invloed uitoefenen op en meewerken aan deze normen kan via de Nederlandse normcommissie Waterstof en brandstofcellen.

Normcommissie 'IEC-TC 105 International Electrotechnical Commission on Fuel Cell Technologies'

De mondiale normcommissie IEC-TC 105 International Electrotechnical Commission on Fuel Cell Technologies houdt zich bezig met internationale normen met betrekking tot alle typen brandstofceltechnologie en de diverse bijbehorende toepassingen. Dit varieert van stationaire, draagbare en voortstuwingssystemen tot algemene elektrochemische stroomsystemen en -processen.

Invloed uitoefenen op en meewerken aan deze normen kan via de Nederlandse normcommissie Waterstof en brandstofcellen.

ONTWIKKELINGEN

H2 Platform

Het H2 Platform is gesprekspartner voor de overheid op het gebied van stimulering en introductie van de toepassing van waterstof voor mobiliteit, grondstoffen en energie. Uit onderzoek van het H2 Platform zijn knelpunten naar voren gekomen:

  • het ontbreken van een landelijk uniform risicobeeld
  • een hierop afgestemde uniforme vergunningverlening voor met name waterstoftankstations.

Om deze te overbruggen is vanuit het H2 Platform besloten een werkprogramma Waterstof Veiligheid Innovatie Programma op te starten.

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma

In het programma worden veiligheidsvraagstukken aangepakt om de uitrol van waterstof als energiedrager in mobiliteit succesvol te laten verlopen. Hierbij is samenwerking tussen de verschillende partijene cruciaal om de efficiëntie en besluitvorming te versnellen.

Waterstof Veiligheid Innovatie Programma

Europees platform Fuel Cells and Hydrogen Joint Undertaking

Het platform is opgericht omdat brandstofcellen en waterstof technologie een belangrijke rol kunnen spelen in een nieuw en schoner energiesysteem in Europa. Om te zorgen voor voldoende markt penetratie in transport en energieopwekking is er behoefte aan onderzoek, ontwikkeling en strategieen voor de uitrol, waarbij alle stakeholders zich richten op dezelfde doelstellingen.

Fuel Cells and Hydrogen Joint Undertaking (FCH JU)

PROJECTEN

Metrohyve

NEN neemt deel aan meerdere waterstofprojecten, zowel nationaal als international. In juni 2017 is het driejarige onderzoeksproject EMPIR MetroHyVe (Metrology for Hydrogen Vehicles) van start gegaan. Dit project richt zich op twee onderwerpen: Het eerste onderwerp is hoeveelheids-meting van waterstof. Het tweede onderwerp is kwaliteitsmeting- en controle van waterstof.

Project Metrohyve

HyTunnel-CS

Dit project richt zich op normvoorbereidend onderzoek voor de veiligheid van voertuigen met waterstofaandrijving en transport door tunnels en soortgelijke besloten ruimten, zoals ondergrondse parkeergarages.

HyLAW

Dit project is uitgevoerd in 2017 -2018 en betreft een inventarisatie van wettelijke regels en administratieve processen welke van toepassing zijn op Fuel Cell en Hydrogen technologies opgeleverd. Vervolgens leidde de identificatie en analyse van de juridische belemmeringen tot aanbevelingen voor het wegnemen van deze belemmeringen. Het doel is introductie en opschaling van waterstof in Europa te versnellen en faciliteren.

Qualygrids

Dit project richt zich op het opstellen van gestandaardiseerde tests voor elektrolysers die elektrische netwerkservices uitvoeren. Daarnaast zal een techno-economische analyse van bedrijfscasussen worden uitgevoerd met betrekking tot de netwerk- en marktsituaties in de meest relevante regio's van Europa.

Fuel Cell Hydrogen Observatory

Ondanks de groeiende waterstofmarkt, blijken gemakkelijk toegankelijke, duidelijke en objectieve gegevens en informatie over de waterstofmarkt moeilijk te vinden. Het Europese Fuel Cell Hydrogen Observatory (FCHO) project heeft tot doel om een publiek toegankelijke database (website) op te zetten met synthetische, rijke informatie, met duidelijke synthese en interpretatie, die de hele waterstof industrie bestrijkt. De doelgroepen zijn beleidsmakers, spelers uit de industrie, investeerders en het grote publiek.

Het project zal een observatorium opleveren over brandstofcellen en waterstoftechnologieën, waarin gegevens in de volgende domeinen samengebracht en gepresenteerd zijn:
1. Technologie en markten;
2. Sociaaleconomische indicatoren
3. Beleid en regelgeving, codes en normen (RCS);
4. Financiële ondersteuning en incentives.

Het normalisatieplatform Waterstof

Dit platform voor de industriële en gebouwde omgeving (NP-H2IGO) heeft als doelstelling om te zorgen dat de juiste normen, nieuw en aangepast, voor de uitrol van waterstof in de industrie en gebouwde omgeving tot stand komen. Dit zal met name gebeuren door het creëren van inzicht en door het aansturen van normontwikkeling en beïnvloeding van normontwikkeling.

Er zal een inventarisatie worden gedaan naar:
- de behoefte (gap-analyse) van de specifieke normen; nieuw of aangepast;
- waar deze geadresseerd moeten worden en door wie;
- door wie deelname bij het normalisatieproces (welke experts).

Het platform heeft zowel kennisdeling als coördinatie van werkzaamheden tot doel.

Onder de scope valt de toepassing van zowel waterstof als mengsels van waterstof met aardgas, in de keten van waterstof voor de industriële en gebouwde omgeving. De keten start bij productie, tot en met het gebruik van een eindgebruikersapplicatie inclusief onderhoud en beheer. Hierbij kan het gaan om waterstof als toepassing voor zowel warmte als elektriciteit als feedstock. Uiteraard wordt rekening gehouden met de ontwikkelingen op het gebied van waterstof in Europa en Nederland én de inbreng van kennis vanuit de (waterstof) mobiliteit.

Industriële waterstofproductie voor de industriële toepassingen is al een bestaande praktijk. Deze kennis zal input vormen voor het platform. Waterstof uit industriële processen wat in het publiek toegankelijk distributienet wordt gevoed valt binnen de scope van het platform.

PODCASTS

De energietransitie gaat gepaard met vele veranderingen. Nieuwe technologieën, burgerparticipatie, systeemintegratie: ze vragen om nieuwe afspraken. NEN ondersteunt de industrie, overheid, kennisinstellingen, NGO’s en andere belanghebbenden met het maken van deze afspraken om de energietransitie te realiseren en te versnellen.

De NEN podcast-reeks gaat in op verschillende onderwerpen die onderdeel zijn van de energietransitie. De presentator van deze podcasts, John van Schagen, spreekt met verschillende experts uit het werkveld en consultants van NEN over de ontwikkelingen en de rol van normalisatie.

Hoe brengen we waterstof aan de man?

Ewald Breunesse van Shell en Jarno Dakhorst van NEN gaan in gesprek over de opschaling van waterstofproductie en -consumptie.

Luister de podcast

Power-To-Gas

John van Schagen is voor deze podcast te gast bij Aardgasbuffer Zuidwending in Veendam samen met Gerard van Pijkeren en Ronald Velthuizen van Gasunie en Jeannette Hofman-Züter van NEN om het zogenoemde ‘HyStock pilotproject te bespreken.

Luister de podcast